กุณาลชาดก (เรื่องนกยูง)

กุณาลชาดก (เรื่องนกยูง)

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระโพธิสัตว์ทรงเวียนว่ายตายเกิดเป็นพระยาสัตว์อันประเสริฐ ณ ป่าหิมพานต์ อันเป็นแดนทิพย์ที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยพืชพรรณนานาชนิด และสัตว์ป่าน้อยใหญ่ที่ล้วนแต่มีชีวิตอยู่อย่างสงบสุข พระโพธิสัตว์ได้ทรงอุบัติเป็น "พระกุณาลราช" นกยูงทองคำผู้สง่างาม พระวรกายของพระองค์เปล่งประกายระยิบระยับดุจทองคำบริสุทธิ์ ขนหางของพระองค์มีลายประดับอันวิจิตรตระการตา งดงามยิ่งกว่าเพชรพลอยใดๆ ในโลก เสียงร้องของพระองค์ก็ไพเราะเสนาะหู ราวกับเสียงดนตรีทิพย์ที่ขับกล่อมสรรพสัตว์ให้เพลิดเพลิน

พระกุณาลราชทรงเป็นที่รักใคร่ของเหล่าบริวารทั้งหลาย เป็นที่เคารพยำเกรงของสัตว์ป่าทั้งปวง พระองค์ทรงดำรงตนอยู่ในทศพิธราชธรรม ทรงปกครองดูแลเหล่าบริวารด้วยความยุติธรรมและเมตตาธรรมเสมอมา เหล่าบริวารต่างก็ภักดีต่อพระองค์ ไม่มีใครกล้าขัดขืนคำสั่งแม้แต่น้อย

วันหนึ่ง ขณะที่พระกุณาลราชทรงกำลังเพลิดเพลินกับการรำแพนหางอันงดงาม ท่ามกลางแสงแดดอ่อนๆ ที่สาดส่องผ่านหมู่ไม้ เสียงร้องอันไพเราะของพระองค์ได้ดึงดูดความสนใจของ "นางวิเทหราชกุมารี" พระธิดาของพระเจ้ากรุงมัทราช ผู้ทรงมีรูปโฉมงดงามราวกับนางฟ้า แต่มีจิตใจที่อ่อนไหวและเต็มไปด้วยความปรารถนาอันแรงกล้า นางได้ทรงประทับอยู่บนหลังช้างที่กำลังเดินทางผ่านป่าหิมพานต์ พร้อมกับเหล่าข้าราชบริพาร เมื่อได้ยินเสียงร้องอันไพเราะและเห็นความงดงามของพระกุณาลราช นางก็เกิดความหลงใหลในทันที

"โอ้! สัตว์อันงดงามยิ่งนัก! ข้าไม่เคยเห็นสิ่งใดที่งดงามเท่านี้มาก่อนเลย หากข้าได้ครอบครองนกยูงทองคำนี้ ชีวิตของข้าคงจะมีความสุขยิ่งนัก"

นางวิเทหราชกุมารีทรงตรัสสั่งให้เหล่าทหารหยุดขบวน และพยายามที่จะจับตัวพระกุณาลราช แต่พระกุณาลราชก็ทรงใช้ความคล่องแคล่วว่องไว บินหนีรอดไปได้อย่างปลอดภัย ท่ามกลางความผิดหวังของนาง

เมื่อกลับถึงกรุงมัทราช นางวิเทหราชกุมารีก็ทรงซึมเศร้าพระทัย ไม่เสวย ไม่เสพสิ่งใดๆ จนพระเจ้ากรุงมัทราชทรงเป็นห่วง จึงทรงสอบถามถึงสาเหตุแห่งความทุกข์ เมื่อทราบความจริง พระองค์ก็ทรงตรัสสั่งให้เหล่าพรานฝีมือดีออกตามล่าพระกุณาลราชมาถวายนางให้ได้

เหล่าพรานได้เดินทางเข้าสู่ป่าหิมพานต์ และได้ออกตามหานกยูงทองคำอย่างไม่ลดละ พวกเขาได้ใช้กับดักต่างๆ นานา แต่ก็ไม่สามารถจับพระกุณาลราชได้ เนื่องจากพระองค์ทรงระมัดระวังตัวอยู่เสมอ และมีเหล่าบริวารคอยแจ้งข่าว

วันหนึ่ง ขณะที่พระกุณาลราชทรงกำลังทรงพระเกษมสำราญอยู่กับเหล่าบริวาร ณ บริเวณที่ใกล้กับริมฝั่งแม่น้ำ มีชายผู้หนึ่งนามว่า "ทุฏฐคาเมนะ" เป็นพรานที่มีเล่ห์เหลี่ยมร้ายกาจ เขาได้ปลอมตัวเป็นนักบวช สวมผ้ากาสาวพัสตร์ และถือไม้เท้า เดินทางเข้าไปใกล้บริเวณที่พระกุณาลราชประทับอยู่

ทุฏฐคาเมนะแสร้งทำเสียงร้องอันเศร้าสร้อย และกล่าวว่า

"ข้าเป็นนักบวชผู้ยากไร้ ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีอาหาร จะต้องอดตายเสียแล้ว"

พระกุณาลราชทรงได้ยินเสียงนั้น ก็เกิดความสงสาร ทรงเห็นว่าชายผู้นี้แต่งกายคล้ายนักบวช จึงทรงระลึกถึงพระพุทธเจ้า จึงตรัสสั่งให้เหล่าบริวารนำอาหารไปให้

เมื่อทุฏฐคาเมนะได้รับอาหารแล้ว ก็ยังคงร่ำไห้ต่อไป พระกุณาลราชทรงสงสัย จึงตรัสถาม

"ท่านยังไม่พอใจหรือ? เราได้ให้ท่านแล้ว"

ทุฏฐคาเมนะตอบอย่างมีเลศนัย

"ข้ายังไม่พอใจ เพราะข้าปรารถนาที่จะได้ขนหางอันงดงามของท่านไปบูชาพระพุทธเจ้า เพื่อให้ข้าพ้นจากความยากจน"

พระกุณาลราชทรงได้ยินดังนั้น ก็ทรงพิจารณาแล้วเห็นว่าทุฏฐคาเมนะโกหก แต่ด้วยความมีเมตตา ประกอบกับความปรารถนาที่จะช่วยเหลือมนุษย์ พระองค์ก็ทรงตัดสินใจที่จะสละขนหางอันล้ำค่าของพระองค์

ในขณะที่พระกุณาลราชทรงกำลังจะกางปีก เพื่อให้ทุฏฐคาเมนะตัดขนหาง ก็มี "นกยูงทองคำอีกตัวหนึ่ง" เป็นบริวารของพระองค์ บินเข้ามา และร้องห้ามปราม

"ท่านพี่! อย่าได้ทำเช่นนั้นเลย! ชายผู้นี้ไม่ใช่นักบวชที่แท้จริง เขาเป็นพรานที่คิดจะจับท่าน! ท่านอย่าได้หลงเชื่อคำลวงของเขา!"

แต่พระกุณาลราชทรงไม่เชื่อ และตรัสว่า

"น้องเอ๋ย อย่าได้กล่าวเช่นนั้นเลย ความเมตตาของเรามีต่อสรรพสัตว์ เราไม่ควรจะสงสัยในตัวมนุษย์"

ทุฏฐคาเมนะเห็นท่าทีของพระกุณาลราช ก็รีบลงมือตัดขนหางของพระองค์อย่างรวดเร็ว ขณะที่ตัดอยู่นั้น พระกุณาลราชทรงก็ทรงพระปีติโสมนัส ที่ได้ช่วยเหลือมนุษย์ ถึงแม้จะเจ็บปวด พระองค์ก็มิได้แสดงอาการใดๆ

เมื่อตัดขนหางเสร็จแล้ว ทุฏฐคาเมนะก็รีบหนีไปพร้อมกับขนหางอันมีค่า

หลังจากนั้นไม่นาน พระเจ้ากรุงมัทราชก็ทรงส่งทหารออกตามหาพระกุณาลราชอีกครั้ง เมื่อพบพระกุณาลราช ทหารก็ตกใจมากที่เห็นพระองค์ทรงมีขนหางที่ขาดวิ่น

พระกุณาลราชทรงเล่าเรื่องราวทั้งหมดให้ทหารฟัง ทหารจึงได้ทราบว่าทุฏฐคาเมนะเป็นคนร้าย

ทหารได้นำพระกุณาลราชกลับไปยังพระราชวังของพระเจ้ากรุงมัทราช เมื่อพระเจ้ากรุงมัทราชทรงทราบเรื่องราว ก็ทรงกริ้วทุฏฐคาเมนะเป็นอย่างมาก ทรงสั่งให้จับทุฏฐคาเมนะมาลงโทษ

พระเจ้ากรุงมัทราชทรงรู้สึกผิดเป็นอย่างมากที่ทรงเป็นต้นเหตุให้พระกุณาลราชต้องทรงรับความเจ็บปวด จึงทรงตรัสขออภัย และทรงปรารถนาที่จะชดเชยความเสียหาย

พระกุณาลราชทรงตรัสว่า

"ข้าพระองค์ไม่ถือสาอะไรแล้ว การช่วยเหลือมนุษย์นั้นเป็นหน้าที่ของเรา แต่ขอพระองค์ทรงโปรดเมตตา อภัยโทษให้ทุฏฐคาเมนะด้วยเถิด เพราะเขาก็เป็นมนุษย์เช่นกัน"

พระเจ้ากรุงมัทราชทรงประทับใจในพระเมตตาของพระกุณาลราชเป็นอย่างยิ่ง ทรงประกาศยกย่องพระองค์ให้เป็น "ราชาแห่งป่าหิมพานต์" และทรงสัญญากับพระองค์ว่า จะไม่ให้มีการล่าสัตว์ป่าในอาณาเขตของพระองค์อีกต่อไป

พระกุณาลราชทรงนำขนหางที่เหลือกลับไปยังป่าหิมพานต์ เหล่าบริวารต่างดีใจที่พระองค์ทรงปลอดภัย

เรื่องราวของพระกุณาลราชได้แพร่กระจายไปทั่วแผ่นดิน ความเมตตา ความเสียสละ และความอดทนของพระองค์เป็นที่เลื่องลือไปทั่ว

ส่วนทุฏฐคาเมนะ เมื่อได้รับการอภัยโทษจากพระกุณาลราชและพระเจ้ากรุงมัทราช เขาก็กลับตัวกลับใจ เลิกจากการเป็นพราน และได้ประพฤติตนเป็นคนดี

เมื่อพระกุณาลราชทรงสิ้นพระชนม์แล้ว เหล่าบริวารต่างก็เศร้าโศกเสียใจเป็นอย่างมาก แต่ก็ยังคงจดจำคำสอนและความดีของพระองค์ไว้

คติธรรม

นิทานเรื่องนี้สอนให้เห็นถึงความสำคัญของ เมตตาธรรม และ ขันติธรรม แม้จะถูกเบียดเบียน ก็ยังคงมีความปรารถนาดีต่อผู้อื่น และไม่ย่อท้อต่อความยากลำบาก อีกทั้งยังสอนให้รู้จัก การให้อภัย ศัตรู หรือผู้ที่เคยทำผิดต่อเรา

บารมีที่บำเพ็ญ

ในชาตินี้ พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ เมตตาบารมี ขันติบารมี และ ทานบารมี เป็นสำคัญ